مدتی است که شیمیدانان تمایل خود را به استفاده از اینترنت بعنوان مکان نخست برای عرضه اطلاعات شیمیایی نشان داده اند. هرچند کاربران به دستیابی رایگان به اطلاعات اینترنت خو گرفته اند، اما اغلب از عدم کیفیت بسیاری از پایگاه های وب سرخورده می شوند. معمولاً این کیفیت پایین، ناشی از عدم سرمایه گذاری و تلاش بلندمدت در نگهداری پایگاه های وب است. روی اینترنت چه منابعی برای شیمیدانان وجود دارد؟ در واقع تعداد این منابع آنقدر زیاد است که نمی توان در اینجا از همه آنها صحبت کرد ولی با اینهمه با توجه به عرضه اطلاعات و خدمات باکیفیت که ممکن است در کارهای روزمره به ما کمک کند، به برخی از سودمندترین پایگاه ها نگاهی می اندازیم...
(با تشکر فراوان از جناب آقای کیان ن.، کارشناس ارشد شیمی و عضو انجمن شیمی ایالات متحده آمریکا و سرکار خانم عاطفه و.، کارشناس شیمی کاربردی صنعتی)
ابتدا سراغ پایگاه وب مربوط به شیمی و علوم عمومی خواهیم رفت و بهترین شیوه های جستجو را در آنها در می یابیم. بیایید از پایگاه New Scientist شروع کنیم. این پایگاه وب، یک سوم مطالب چاپ شده در هر شماره هفتگی مجله را در بر دارد و مطالب منحصر به وب مانند جلسه های گفت و شنود، صفحه ی نامه ها، نظرات و بخش کاریابی را شامل می شود، هرچند این پایگاه صددرصد شیمیایی نیست ولی حاوی اخبار و نکات جالبی از موضوعات شیمیایی است. بخش «اخبار دست اول» این پایگاه محل بسیار خوبی برای جستجوی پایگاه های مورد علاقه است.
مجله دیگر روی وب، پایگاه Alchemist Chemweb.com، مجله ای برای اطلاع رسانی است و یکی از بهترین منابع خبری و اطلاعاتی بر روی وب به شمار می رود. Alchemist خود دارای بخش مرور پایگاه وب Chemweb picks است که برای پی بردن به اینکه روی وب چه خبر است، عالی است.
اتصالهای links تماس با www برای شیمیدانان، نقطه آغاز خوبی برای یافتن راه روی وب است. Chem Dex دانشگاه Shefield پایگاه اولیه اتصال هاست و هنوز بهترین است. Chemweb.com بانک اطلاعاتی بزرگی حاوی هزاران منبع شیمی روی وب دارد.
پایگاه Web Elements یک جدول تناوبی روی وب است و اطلاعات مفید زیادی علاوه بر ویژگی های سرگرم کننده دارد. Chemistry place عمدتاً روی آموزش شیمی تاکید دارد. این پایگاه که در دانشگاه «ایلینوی» در اروپا توسعه یافته است، دوره های آموزشی، جزئیات آزمایش ها و حل مساله ها را ارائه می کند. تمام این پایگاه ها مورد علاقه شیمیدانان در کارهای روزمره شان هستند.
در اینجا نگاهی به محافل می اندازیم. این محافل از این نظر که خدمات بسیار متنوع و در ضمن محاوره ای در اختیار شیمیدانان می گذارند، با دیگر پایگاه ها متفاوتند. ویژگی محافل مجازی در آن است که منبعی با یکبار توقف در اختیار شیمیدانان می گذارند. بدین ترتیب، لزوم مراجعه های متعدد یا حتی بیشمار به پایگاه های وب برای یافتن اطلاعات یا خدمات مورد نیاز برطرف می شود. سه محفل مجازی در حال رشد وجود دارد. پایگاه Chem Center انجمن شیمی آمریکا ACS که مانند مجله ها بر پا شده است، یکی از آنهاست. این پایگاه از نظر دستیابی به بانکهای اطلاعاتی، اطلاعات همایش ها، بانک مشاغل و مرکز خرید، به طرز قابل ملاحظه ای گسترش یافته است و تقریباً از هر نظر یک پایگاه اصلی برای شیمیدانان به شمار می رود.
Chem Soc انجمن سلطنتی شیمی انگلستان، خود را به عنوان شبکه الکترونیکی انجمن های بین المللی شیمی معرفی می کتد. این پایگاه در میان سه پایگاه وب، جوان ترین است و مانند Chem Center در ACS امکانات مشابهی را برای اعضای انجمن فراهم می کند. پایگاه Chemweb.com که در سال 1997 به راه افتاد، جاافتاده ترین و توسعه یافته ترین این محافل مجازی است.
Chemwebخود را باشگاه جهانی برای جامعه شیمیدانان می نامد. طی چند سال گذشته Chemweb شاهد افزایش تصاعدی تعداد اعضاء و افزایش حیرت آور نشریات عرضه شده روی پایگاه از طرف انواع ناشران بوده است. عضویت در این پایگاه رایگان است. اعضاء می توانند بدون پرداخت هزینه به %90 امکانات پایگاه از جمله جستجو در تمام پایگاه و موارد بسیاری مشاهده چکیده مقالات دسترسی داشته باشند. اگر تمایل به پیاده کردن تمام متن مقاله را داشته باشید، مبلغی مطابق با رویه ارائه شده توسط ناظر موردنظر دریافت می شود. Chemweb با داشتن بانک های اطلاعاتی کتاب شناسی، ثبت اختراعات و ساختار، خدمات بسیار جامعی را به اعضای خود عرضه می کند. اکنون تعداد کل رکوردهای روی Chemweb بیش از 20 میلیون است.
در ماه اوت سال 1998 بانک اطلاعاتی چکیده های بایلشتاین (Beilstein) روی Chemweb راه اندازی شد. اهمیت این روبداد در آینه ارقام استفاده از Chemweb که فوراً پس از راه اندازی چند برابر شده نمایانده می شود. در اواخر همین سال بانک اطلاعاتی ثبت اختراعات جهانی شیمی Micro Patent روی Chemweb راه اندازی شد.
از همه مهمتر اینکه Chemweb به آرمان ها و فعالیت های یک شرکت خاص محدود نمی شود، هرچند اکنون در مالکیت Elsevier Science است. Chemweb برای عرضه بهترین خدمات ممکن به اعضاء به دنبال یکپارچه کردن کاربردهای مناسب با اطلاعات دست اول و دوم است و از همکاری با هر عرضه کننده اطلاعات استقبال می کند.
علاوه بر عرضه اطلاعات شیمیایی موجود، Chemweb گستره کاملی از خدمات را به اعضای خود ارائه می کند. در بخش کاریابی، اعضاء می توانند مشاغل مورد نیاز را مطرح کنند یا اگر دنبال کار هستند خود را معرفی کنند. مشاغل برحسب کشور، شرایط و موقعیت شغلی قابل جستجو است. راهنمای شغلی هم به زودی به آن افزوده خواهد شد. اعضاء می توانند تمام بانک اطلاعاتی عضویت را برای یافتن با سلیقه های مشابه جستجو کنند و از طریق Email یا تشکیل میزگرد از طریق گروههای گفتگو با یکدیگر تماس بگیرند. با عضویت بیش از 150,000 شیمیدان از سراسر جهان، امکانات شبکه بسیار جالب است. راهنمایی گردهمایی ها در Chemweb که بطور منظم به روز می شود و کاملاً قابل جستجوست، صدها نمایشگاه گردهمایی و رویداد مرتبط با شیمی در سراسر جهان را به شما عرضه می کند. در فروشگاه Chemweb طیف وسیعی از کتابها و نرم افزارها ارائه می شود. Alchemist مجله ای برای محفل Chemweb است و با انتشار هفتگی حاوی اخبار، نقد و بررسی کتاب ها و سایر نکات خواندنی است. جایزه نویسنده جوان سال در Chemweb امکان ارائه مقاله توسط شیمیدانان را برای انتشار روی پایگاه Alchemist فراهم می کند. دست آخر اینکه Chemweb میزبان مجموعه ای از همایش های مجازی بوده است. شیمیدانان سراسر جهان با استفاده از همایش های مجازی می توانند با دانشمندان برجسته گفتگو کنند و از Chemistry White Board برای ترسیم و انتقال همزمان ساختارهای شیمیایی استفاده کنند. شرکت کنندگان از سراسر جهان می توانند بدون دست کشیدن از کار و زندگی خود حتی در هنگام سوار شدن به هواپیما در همایش حضور یابند. Chemweb تنها بخش تجاری وب است که امکان جستجوی ساختار پایه را برای اعضایش فراهم می کند، تمام نتایج را می توان به صورت سه بعدی نشان داد و ساختارهای نشان داده شده را می توان تغییر داد. جستجوی ساختار شیمیایی در برخی بانکها اطلاعاتی حاوی ساختارهای شیمیایی مانند NCI-SD و ACD به رایگان موجود است.
ACD (Available Chemical Directory) در بانک اطلاعات خود، کاتالوگ بیش از 300 تامین کننده مواد شیمیایی در سراسر جهان را با 240,000 ترکیب و 600,000 فرآورده گردآوری کرده است. سفارش مواد شیمیایی، یکی از نیازهای پژوهشی شیمیدانان تجربی است و داشتن یک رابط وب برای کمک در این زمینه مزیت بسیار خوبی است.
لازم به ذکر است که افزایش حضور اعضاء در Chemweb دائماً استقبال می شود زیرا اعضای بیشتر با یکدیگر تماس برقرار می کنند و مشارکت بیشتر آنها در پایگاه باعث منفعت بیشتر خواهد شد. علاوه بر ارائه امکانات به اعضاء برای عرضه دیدگاه هایشان، Chemweb از مطالب ساخته اعضاء به شکل گروههای گفتگو و سخنرانی های مجازی و مبادله شغل استقبال می کتد. دقیقاً همین محیط محاوره ای است که Chemweb را از دیگر پایگاه های مشابه جدا می کند.
خوب، ببینیم چه راهی در پیش داریم و توقع مشاهده چه پیشرفت هایی روی اینترنت در ماه ها و سالهای آینده را می توان داشت؟ در حال حاضر ابداعات خارق العاده مانند همایش مجازی صورت گرفته که پیشرفت های تکنولوژیکی و متحول کننده ای هستند. روزی که شیمیدانان واقعاً بتوانند تمام چیزهایی را که در کارهای روزمره شان نیاز دارند با طی مراحلی ساده روی اینترنت بیابند، چندان دور نیست. حجم زیادی از اطلاعات روی شبکه جهانی وب، متعلق به شیمیدانان است. تنها مشکل، تعیین پایگاه های مهم و بهترین نحو استفاده از آنهاست. اما پس از اینکه نقاط آغاز مشخص شدند، این مسایل با اندکی تمرین برطرف خواهد شد. یک چیز حتمی است: اینترنت شیوه هایی را که شیمیدانان با آنها کارهای روزمره خود را انجام می دهند دگرگون خواهد کرد. محافل مجازی مانند Chemweb الگوی انقلابی جدیدی را عرضه می دارند که بر شیوه های عملکرد شیمیدانان تاثیر خواهد گذاشت. این موضوع نه تنها چگونگی دستیابی به اطلاعات شیمیایی بلکه نحوه ارتباط با همکاران و سایر افراد را نیز متحول خواهد کرد. البته امکانات دیگری نیز وجود دارد. تسهیلات پیشرفته به کاربران امکان می دهد تا یک پایگاه داده ها را برای اسنادی که حاوی کلمات برگزیده ای است، جستجو کنند. کاربر کادرهایی را به شکل On line با متن کوتاهی پر می کند و برنامه ای در کامپیوتر دوردست بقیه کارها را انجام می دهد. حتی اگر نیازی به جستجوی پایگاه های داده ها در قاره های دیگر باشد، معمولاً این کار بیش از چند ثانیه به درازا نخواهد کشید. کاربر نیازی به دانستن چگونگی انجام جستجو ندارد و حتی ممکن است که نداند کامپیوتر جستجو در کدام کشور قرار دارد.
برخی افراد نظر داده اند که کتابهای آن لاین به نحوی جایگزین کتابهای چاپی خواهند شد. البته از نظر راحتی استفاده، تحقق چنین امری در آینده نزدیک بعید به نظر می رسد. با وجود این اسناد آن لاین، مزایایی نسبت به متون چاپی دارند. اسناد موجود حاوی متن های نوشتاری است ولی می تواند با گرافیک (مانند طرح واکنش ها)، تکه های تصویر متحرک (مثلاً برای نمایش ارتعاش های مولکولی به شکل نقاشی متحرک) همراه باشد.
این ویژگی های جالب باعث می شوند تا اسناد به مراتب جذاب تر شوند و اطلاعات جامع تر ارائه کنند. به این اسناد، اسناد فوق رسانه ای گفته می شود. بنا بر انتخاب کاربر، طرح های گرافیکی که بطور خودکار نمایش داده می شوند با کلیک کردن علامتگر موس بر روی نقطه فعال مناسب تکه های صوتی و تصویری قعال می شوند. با این حال نمایش و استفاده از این ویژگی زمان انتقال انرژی را افزایش می دهد، زیرا پرونده های صوتی و تصویری اغلب بزرگ هستند.
تنها راه درک بیشتر وب آن است که برای مدتی سیستم را ورق بزنیم. یکی از ویژگی های مفید وب آن است که می توان اسنادی را که نام یا محتوایشان شامل متن خاصی است، جستجو کرد. با وارد کردن واژه «Chemistry» به عنوان متن موردنظر کار خود را آغاز کنید. ورق زدن وب مانند گشت و گذار در هر کتاب فروشی خوب و زیر و رو کردن کتاب ها، انسان را به خود مشغول می کند و شاید بسیار سرگرم کننده تر نیز باشد!
در آینده به معرفی پایگاه های پیشرفته تر مرتبط با شیمی خواهیم پرداخت...
+ نوشته شده توسط مهسا.س در شنبه دوازدهم اسفند 1385 و ساعت
21:31 |
